Giới Thiệu Về Hành Trình Phục Hưng Của Mason & Hamlin
Sau những thăng trầm lịch sử, piano Mason Hamlin đã hồi sinh một cách ngoạn mục, khẳng định vị thế của mình trong giới piano.
piano Mason Hamlin - Trong thế giới đàn piano, Mason & Hamlin là một cái tên mang trong mình cả một di sản huy hoàng và một câu chuyện đầy thăng trầm. Từ những năm tháng đỉnh cao đến giai đoạn khó khăn tưởng chừng như không thể vượt qua, hành trình của thương hiệu này là minh chứng cho sự kiên trì, đam mê và nỗ lực không ngừng nghỉ để bảo tồn những giá trị cốt lõi. Hôm nay, chúng ta sẽ cùng nhau khám phá giai đoạn từ năm 1989 đến 2011, một chương quan trọng trong lịch sử Mason & Hamlin, giai đoạn đánh dấu sự trở lại đầy ấn tượng của một tượng đài.
Sự Khởi Đầu Mới Dưới Thời Greer
Sau nhiều biến động, Falcone Piano Company, sau này đổi tên thành The Mason & Hamlin Companies, đã tiếp quản thương hiệu Mason & Hamlin. Điều quan trọng cần nhấn mạnh là, dù trải qua những khó khăn và hạn chế nhất định, mục tiêu cao nhất của công ty vẫn là tạo ra những cây đàn piano tốt nhất thế giới. Santi Falcone, người sáng lập, đã ra đi, nhưng tầm nhìn của ông về việc chế tác piano vẫn còn đó. Thêm vào đó, CEO mới Lloyd Meyer đã đưa về Peter Mohr, một kỹ sư tài năng từng làm việc tại bộ phận kỹ thuật của Steinway, và Allen Harrah, người trước đây đứng đầu Rodgers Organ. Chủ sở hữu mới, Bud Greer, đã đầu tư vào máy móc hiện đại và hệ thống kiểm soát khí hậu. Mason & Hamlin giờ đây là một phần của một tổ chức thực sự quan tâm đến việc chế tác piano.
Khi Falcone mua lại Mason & Hamlin, họ không có ý định ngừng sản xuất đàn piano Falcone. Tuy nhiên, theo thời gian, Mason & Hamlin dần chiếm được sự chú ý của công ty nhỏ này, vốn thiếu vốn và nhân công lành nghề để tập trung vào cả hai thương hiệu. Những người làm việc tại công ty đều nhận thấy Mason & Hamlin là một cây đàn tốt hơn, và nhờ vào lịch sử lâu đời của nó, chắc chắn là một thương hiệu dễ tiếp thị và bán hơn. Vì vậy, đến năm 1992, thương hiệu Falcone đã bị loại bỏ để tập trung hoàn toàn vào Mason & Hamlin cho dòng đàn grand, và Sohmer, một thương hiệu khác với lịch sử đáng chú ý—vốn đã được mua lại cùng với Mason & Hamlin—cho dòng đàn upright.
Về mặt kỹ thuật, đàn piano Falcone về cơ bản là bản sao của các mẫu Steinway, vì vậy công ty luôn có tư duy Steinway. Tuy nhiên, Mason & Hamlin không phải là Steinway, và không thể được sản xuất theo cùng một cách. Paul Monachino (nhân viên của Mason & Hamlin từ năm 1946) và tôi là những người duy nhất có kiến thức về Mason & Hamlin. Vì vậy, Peter Mohr, Allen Harrah và tôi đã thành lập một nhóm làm việc để trả lời câu hỏi: "Mason & Hamlin là gì?". Mohr, như mong đợi, tiếp cận mọi thứ từ quan điểm của Steinway. Harrah là một nhạc sĩ có chuyên môn về đàn organ và là một nhà quản lý nhà máy cứng rắn. Tôi mang đến kiến thức và kinh nghiệm về cả Falcone và Mason & Hamlin. Các mẫu A và BB chiếm phần lớn số lượng đàn grand Mason & Hamlin được sản xuất trong những năm qua; cả hai đều là thiết kế ban đầu của Richard Gertz, không phải là bản sao của bất kỳ thứ gì khác. Dựa trên hai mẫu này, nhóm của chúng tôi đã đưa ra một tiêu chuẩn chính xác cho đàn grand Mason & Hamlin.
Một số yếu tố là đặc trưng vốn có của Mason & Hamlin. Hình dạng và gỗ (gỗ thích) của vành đàn là rất quan trọng, cũng như kích thước vành đàn ban đầu cho dòng grand. Như đã giải thích trong phần 1, phần bề mặt vành đàn được dán vào soundboard được cắt để phù hợp với soundboard, và các thanh giằng (ribs) cắt vương miện (cut-crown ribs) được giữ lại. Chúng tôi vẫn sử dụng soundboard bằng gỗ vân sam trắng miền đông, được sử dụng trong tất cả các cây đàn Mason & Hamlin trước năm 1932, cũng như trong các cây đàn Steinway và Chickering thời đó, mặc dù nó đắt hơn gỗ vân sam Sitka mà Steinway sử dụng khi đó. Mẫu BB vẫn giữ thiết kế tấm kim loại (plate) bao quanh toàn bộ chu vi truyền thống của nó, và chúng tôi dự định cuối cùng sẽ mở rộng thiết kế tấm kim loại đó cho tất cả các cây đàn grand Mason & Hamlin. Tôi có thể nói chi tiết hơn; chỉ cần nói rằng chúng tôi cẩn thận bảo tồn mọi thứ mà chúng tôi coi là thiết yếu đối với một cây đàn Mason & Hamlin.
Những Thay Đổi Để Thích Ứng Với Thời Đại
Tuy nhiên, một số thứ không phải là yếu tố cố hữu. Từ khi bắt đầu, bàn phím Mason & Hamlin có các phím đen ngắn hơn ¼" so với bất kỳ cây đàn piano nào khác. Đó có thể là một lựa chọn khả thi vào năm 1910, nhưng đến năm 1990, đã có một tiêu chuẩn thực tế cho chiều dài phím được sử dụng trên toàn thế giới, và các nghệ sĩ piano nghiêm túc sẽ cảm thấy các phím đen cũ của Mason & Hamlin không thoải mái. Việc chuyển đổi sang tiêu chuẩn hiện tại đòi hỏi phải thiết kế lại mặt trước của đàn piano và chính bàn phím. Trong quá trình này, chúng tôi đã chọn hình dạng tay (arm shape) từ mẫu BB năm 1919 làm tiêu chuẩn cho tất cả các mẫu đàn grand.
Mặc dù chúng tôi không hoàn toàn đồng ý về mọi chi tiết, nhưng tất cả chúng tôi đều tôn trọng thiết kế và cách chế tạo của những cây đàn Mason & Hamlin trước thời kỳ Đại Suy Thoái (Depression) và đồng ý về mong muốn Mason & Hamlin được khôi phục lại vinh quang ban đầu. Đây không phải là một nhiệm vụ nhỏ. Vì lý do thiết bị, chúng tôi không thể làm mọi thứ chính xác như cách nó đã được thực hiện trong nhà máy Boston ban đầu của Mason & Hamlin, chưa kể đến việc không ai trong nhóm hiện tại được sinh ra khi nhà máy đó hoạt động. Ngoài ra, dòng tiền và quỹ đầu tư cho vốn và tài chính đại lý bị hạn chế, dẫn đến việc sa thải công nhân. Nhưng lần đầu tiên sau nhiều thập kỷ, có những người giỏi về piano chịu trách nhiệm về Mason & Hamlin, những người thực sự quan tâm đến việc biến nó thành một nhạc cụ thực sự tốt như tiềm năng của nó.
Tháng 6 năm 1990, hai cây đàn grand Mason & Hamlin đầu tiên được chế tạo theo tiêu chuẩn mới của chúng tôi, có nghĩa là tiêu chuẩn ban đầu của Mason & Hamlin, đã xuất xưởng từ nhà máy Haverhill kịp thời để được trưng bày tại triển lãm thương mại NAMM mùa hè. Đến mùa thu năm đó, chúng tôi đã bắt đầu giao hàng thường xuyên với số lượng nhỏ đàn piano. Đây là những bước đi chập chững, nhưng việc hồi sinh Mason & Hamlin không phải là một nhiệm vụ nhỏ. Trong vòng vài năm, chúng tôi đã sản xuất piano ở quy mô thương mại khả thi. Ngoài ra, chúng tôi đã thiết kế lại, xây dựng lại hoặc thay thế gần như mọi thiết bị sản xuất mà chúng tôi đã nhận được từ Aeolian, chủ sở hữu của chúng tôi từ năm 1930 đến năm 1985. Đây không phải là những năm dễ dàng, nhưng những điều tốt đẹp đã đến từ đó.
Thiết Kế Âm Thanh (Scale) Mới
Trong thời gian này, tôi cũng đã làm việc trên các thiết kế âm thanh mới cho một số mẫu đàn. Trong những năm kể từ khi Richard Gertz thiết kế đàn piano Mason & Hamlin, các kỹ thuật thiết kế âm thanh bằng toán học đã tiến bộ vượt bậc. Sau những năm 1960, các phương pháp tính toán inharmonicity—độ lệch của các họa âm so với tần số lý thuyết của chúng do độ cứng của dây đàn—đã trở nên dễ dàng tiếp cận. Đến những năm 1970, Tiến sĩ Al Sanderson đã tạo ra các thiết bị điều chỉnh điện tử đầu tiên có thể tính đến inharmonicity. Máy tính lập trình được giúp việc tính toán inharmonicity và độ căng của dây đàn trở nên đơn giản, mặc dù tốn thời gian. Phần mềm chia tỷ lệ giúp các tính toán này dễ dàng hơn nhiều.
Từ khi bắt đầu sản xuất piano, việc thiết kế điểm ngắt—sự chuyển đổi từ dây tenor (âm bổng thấp) sang dây bass—là một vấn đề lớn. Về lý tưởng, không nên có sự thay đổi về âm lượng hoặc âm sắc khi chơi các nốt trên điểm ngắt, nhưng do những hạn chế về chiều dài dây tối đa do kích thước của vỏ đàn piano áp đặt, nên ít cây đàn piano đạt được điều này. Từ những năm 1920, một vài nhà thiết kế piano ở Châu Âu và Hoa Kỳ đã thử nghiệm một cách bố trí thiết kế âm thanh giúp việc thiết kế điểm ngắt mượt mà dễ dàng hơn, nhưng vì nhiều lý do, phương pháp này không bao giờ được ưa chuộng và phần lớn bị ngành công nghiệp lãng quên. Sau đó, vào giữa những năm 1980, Klaus Fenner, một nhà thiết kế âm thanh người Đức, đã giới thiệu lại và phổ biến nó. Ví dụ, nhiều người chơi Elite Piano tại Việt Nam thường than phiền về sự khác biệt rõ rệt giữa âm vực trầm và bổng trên một số cây đàn, điều này cho thấy tầm quan trọng của việc thiết kế âm thanh một cách tỉ mỉ.
Thiết kế theo cách cũ—như Gertz chắc chắn đã làm—một nhà sản xuất sẽ chọn một cách tùy tiện số lượng nốt được mắc trên cầu bass và thiết kế phần còn lại của âm thanh xung quanh chúng. Thông thường, một nhà sản xuất sẽ chỉ có hai âm thanh bass khác nhau—ví dụ: âm thanh bass 20 nốt cho các mẫu lớn hơn và âm thanh bass 26 nốt cho các mẫu nhỏ hơn. Điều này được thực hiện một phần vì nó luôn được thực hiện theo cách đó, và một phần để hiệu quả—các mẫu của cùng một thương hiệu có cùng số lượng nốt bass có thể được thiết kế để chia sẻ cùng một bàn phím và/hoặc action.
Ứng Dụng Thực Tế và Kinh Nghiệm Tại Việt Nam
Vấn đề với phương pháp này là nó thường dẫn đến việc phải thỏa hiệp đáng tiếc ở một vài nốt thấp nhất trong phần tenor, ngay phía trên điểm ngắt. Cao độ của một dây đàn phụ thuộc vào chiều dài, khối lượng (được biểu thị bằng đường kính) và độ căng của nó, mỗi yếu tố chỉ có thể thay đổi trong một phạm vi hẹp và vẫn tạo ra âm thanh âm nhạc mà không làm đứt dây. Vì kích thước của đàn piano khiến việc sử dụng dây có chiều dài mong muốn dưới một nốt nhất định trong âm thanh trở nên bất khả thi—đàn piano càng nhỏ thì nốt đó càng cao trong âm thanh—nhà thiết kế phải dùng đến một số biện pháp.
Ở Việt Nam, thị trường piano đang ngày càng phát triển, và người chơi cũng ngày càng có yêu cầu cao hơn về chất lượng âm thanh. Điều này có nghĩa là các nhà sản xuất cần phải chú trọng hơn đến việc thiết kế âm thanh (scale design) để tạo ra những cây đàn có âm thanh mượt mà, đồng đều trên toàn bộ dải tần. Ví dụ, khi lựa chọn một cây Roland FP-60X (giá khoảng 34.7 triệu), người chơi thường đánh giá cao khả năng tái tạo âm thanh chân thực và sự liền mạch giữa các quãng âm. Điều này một phần đến từ công nghệ lấy mẫu âm thanh tiên tiến và thiết kế hệ thống loa chất lượng cao.
Tuy nhiên, đối với những người yêu thích đàn acoustic, việc tìm kiếm một cây đàn có âm thanh hoàn hảo có thể là một hành trình dài và tốn kém. Những cây đàn cổ điển như Kawai BL71 (giá khoảng 59 triệu) thường được đánh giá cao về âm sắc ấm áp và độ bền bỉ, nhưng cũng có thể gặp phải những vấn đề về âm thanh không đồng đều do tuổi tác và điều kiện bảo quản. Việc hiểu rõ về thiết kế âm thanh và các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng âm thanh sẽ giúp người chơi đưa ra quyết định sáng suốt hơn khi lựa chọn đàn.
Thực Hành Điều Chỉnh Âm Thanh Cơ Bản
Mặc dù việc thiết kế âm thanh (scale design) là một lĩnh vực phức tạp đòi hỏi kiến thức chuyên môn sâu rộng, nhưng người chơi piano cũng có thể thực hiện một số điều chỉnh cơ bản để cải thiện âm thanh của cây đàn. Dưới đây là một vài gợi ý:
- Kiểm tra và điều chỉnh búa đàn: Búa đàn là bộ phận trực tiếp tác động vào dây đàn để tạo ra âm thanh. Nếu búa đàn bị mòn, chai cứng hoặc lệch vị trí, âm thanh sẽ bị ảnh hưởng. Bạn có thể sử dụng giấy nhám mịn để làm mềm búa đàn hoặc nhờ đến kỹ thuật viên chuyên nghiệp để điều chỉnh lại vị trí của chúng.
- Điều chỉnh độ căng của dây đàn: Độ căng của dây đàn ảnh hưởng trực tiếp đến cao độ của âm thanh. Nếu dây đàn bị chùng hoặc quá căng, âm thanh sẽ không chính xác. Bạn có thể sử dụng dụng cụ lên dây đàn để điều chỉnh độ căng của dây đàn, nhưng cần cẩn thận để tránh làm đứt dây.
- Vệ sinh soundboard: Soundboard là bộ phận khuếch đại âm thanh của đàn piano. Nếu soundboard bị bụi bẩn hoặc ẩm mốc, âm thanh sẽ bị ảnh hưởng. Bạn có thể sử dụng khăn mềm và khô để lau sạch soundboard.
Kiến Thức Chuyên Sâu Về Inharmonicity
Inharmonicity, như đã đề cập, là một yếu tố quan trọng trong thiết kế âm thanh của đàn piano. Hiểu một cách đơn giản, inharmonicity là sự sai lệch giữa tần số thực tế của các họa âm (overtones) và tần số mà chúng ta mong đợi dựa trên lý thuyết. Điều này xảy ra do độ cứng của dây đàn, đặc biệt là ở những dây ngắn và dày trong khu vực âm vực bass. Độ cứng này khiến các họa âm cao hơn có tần số cao hơn so với dự kiến, tạo ra một âm thanh phức tạp và đặc trưng cho đàn piano.
Việc tính toán và bù trừ inharmonicity là một thách thức lớn đối với các nhà thiết kế piano. Nếu không được xử lý đúng cách, inharmonicity có thể dẫn đến hiện tượng "wolf tones" (những nốt nghe không trong trẻo và bị méo mó) và làm giảm độ chính xác của âm thanh. Các nhà thiết kế hiện đại sử dụng phần mềm và công cụ tính toán phức tạp để dự đoán và điều chỉnh inharmonicity, nhằm tạo ra những cây đàn piano có âm thanh hài hòa và cân bằng trên toàn bộ dải tần.
Các Lưu Ý Quan Trọng Khi Chọn Mua Đàn Piano
- Xác định rõ mục đích sử dụng: Bạn mua đàn cho người mới bắt đầu, người chơi chuyên nghiệp hay đơn giản chỉ để giải trí?
- Ngân sách: Xác định ngân sách bạn có thể chi trả để thu hẹp phạm vi lựa chọn.
- Loại đàn: Đàn upright phù hợp với không gian nhỏ, đàn grand có âm thanh tốt hơn nhưng chiếm nhiều diện tích. Đàn điện là lựa chọn linh hoạt, dễ di chuyển và có nhiều tính năng.
- Thương hiệu: Nghiên cứu các thương hiệu uy tín và tìm hiểu về chất lượng sản phẩm của họ.
- Kiểm tra kỹ lưỡng: Kiểm tra âm thanh, bàn phím, action và các bộ phận khác của đàn trước khi mua.
- Tìm hiểu về chính sách bảo hành và dịch vụ hậu mãi.
- Tham khảo ý kiến của người có kinh nghiệm: Nhờ sự tư vấn của giáo viên dạy nhạc hoặc kỹ thuật viên piano.
Câu Hỏi Thường Gặp
Làm thế nào để bảo quản đàn piano đúng cách?
Để bảo quản đàn piano, hãy đặt đàn ở nơi khô ráo, thoáng mát, tránh ánh nắng trực tiếp và nhiệt độ quá cao hoặc quá thấp. Đảm bảo độ ẩm ổn định, thường là khoảng 40-60%. Vệ sinh đàn thường xuyên bằng khăn mềm và khô, tránh sử dụng các chất tẩy rửa mạnh. Định kỳ gọi kỹ thuật viên đến bảo trì và lên dây đàn.
Đàn piano điện có cần lên dây không?
Không, đàn piano điện không cần lên dây vì chúng sử dụng công nghệ điện tử để tạo ra âm thanh, không có dây đàn thực tế. Tuy nhiên, đàn piano điện cũng cần được bảo trì định kỳ để đảm bảo hoạt động tốt, ví dụ như vệ sinh bàn phím và kiểm tra các kết nối điện tử.
Làm thế nào để biết đàn piano có âm thanh tốt?
Một cây đàn piano có âm thanh tốt thường có âm sắc rõ ràng, đầy đặn và cân bằng trên toàn bộ dải tần. Các nốt nhạc phải vang lên trong trẻo và có độ ngân tốt. Bàn phím phải nhạy và phản hồi tốt với lực nhấn của ngón tay. Bạn nên thử chơi nhiều loại nhạc khác nhau để đánh giá âm thanh của đàn một cách toàn diện.
Kết Luận
Hành trình phục hưng của Mason & Hamlin từ năm 1989 đến 2011 là một câu chuyện đầy cảm hứng về sự kiên trì và đam mê. Mặc dù gặp phải nhiều khó khăn và thách thức, những người đứng sau thương hiệu này đã không ngừng nỗ lực để khôi phục lại vinh quang ban đầu của Mason & Hamlin. Bằng cách kết hợp những giá trị truyền thống với những cải tiến hiện đại, họ đã tạo ra những cây đàn piano có chất lượng vượt trội, đáp ứng được nhu cầu của những nghệ sĩ piano khó tính nhất.
Câu chuyện này cũng cho chúng ta thấy rằng, trong thế giới piano, không có gì là không thể. Với sự đam mê, kiến thức và nỗ lực không ngừng nghỉ, chúng ta có thể bảo tồn và phát triển những giá trị văn hóa quý giá, đồng thời tạo ra những sản phẩm âm nhạc tuyệt vời, mang đến niềm vui và cảm hứng cho mọi người.
